← haes zn pad

Strips beschouwen: deel I

Naar een nieuw vocabulaire voor het praten en schrijven over strips.

strips beschouwen - praten over strips - stripmaker haes

Samenvatting:
Er wordt steeds meer over strips geschreven en gesproken.
Dat is prachtig, maar gebeurt nog te veel op manieren die het strip medium geen recht doen. Volgens mij is het tijd voor een nieuw vocabulaire voor het praten en schrijven over strips.
In dit eerste deel beschrijf ik hoe dat nu gebeurt en waarom dat ontoereikend is.

De strip vindt langzaam zijn weg naar het grote publiek.
Waren stripverhalen vroeger voornamelijk onderwerp van affectie voor gezette vijftigers met linnen tasjes die verzamelbeurzen afstruinen (zij zijn er gelukkig ook nog steeds), tegenwoordig zien steeds meer mensen de strip staan.
Dat merk je in de media en in het dagelijks leven.
Kranten en tijdschriften besteden zowaar aandacht aan strips. Ook de man (en vrouw!) in de straat zich steeds meer bewust van het stripverhaal(onder andere door de superhelden blockbuster) – en praat er dus over.

Bij het schrijven en spreken over strips zie ik drie trends in de manier waarop mensen over strips praten en schrijven.

1. De film criticus

strips beschouwen - praten over strips2 - stripmaker haes

Deze strip-schouwer praat over strips zoals men over films praat. In termen van plot, spanningsboog en karakterontwikkeling. En met een heel scala aan technische termen ontleend aan de camerakunst: close-ups, wijde shots etc.

Mede omdat de filmtheorie al een stuk volwassener is dan strip-theorie, kan het nuttig zijn daar op te leunen. Zaken als plot-ontwikkeling en camerastandpunten zijn belangrijk voor het vertellen van ieder visueel verhaal, dus ook de strip.
Maar, door alleen vanuit deze bril te kijken doe je het medium te kort. Er is weinig ruimte voor de ‘schoonheid van de afbeeldingen.
De mogelijkheden die de strip biedt anders dan film, blijven bovendien buiten beeld.

Uitspraken van de film criticus:
“Het verhaal is gewoon superspannend. Het sleept je mee.”
“Er zijn wel wat gaatjes in het plot te schieten, maar al met al toch een vermakelijk album.”

2. De kunstkenner

strips beschouwen - praten over strips als schilderij - stripmaker haes

Deze stripschouwer is gefocust op ‘de plaatjes’. Gewapend met kennis van compositie, kleur en anatomie gaat deze lezer de strip te lijf.

Natuurlijk is het visuele element erg belangrijk in strips, maar door alleen daar op te focussen, loop je het risico aan de oppervlakte te blijven. Net als wanneer je zou zeggen dat The Godfather een goede film is omdat hij er prachtig uit ziet, het klopt wel, maar is niet de (enige) reden waarom de film zo geweldig is.

Uitspraken van de kunstkenner:
“Prachtig kleurgebruik en heldere lijnen.”
“Zijn figuren zijn zo realistisch getekend.”

3. De Biograaf

strips beschouwen - praten over strips als biografie - stripmaker haes

Deze stripschouwer legt de nadruk op de auteur, de maker van de strip.

Volgens mij wordt dit ingegeven door twee ontwikkelingen.
Enerzijds, is een van de populairste strip-genres het ‘persoonlijke verhaal’. Net zoals veel arthouse films over persoonlijke emotionele worstelingen, bieden deze verhalen ontroerende inkijkjes in mensenhoofden. Vaker dan bij films, zijn deze strips autobiografisch en vertellen ze een verhaal dat de maker meemaakte.
Daardoor komt automatisch de nadruk te liggen op die maker.
Anderzijds hebben stripmakers van nature veel direct contact met hun publiek, onder andere door beurzen en signeersessies. Meer dan in andere kunst het geval is. Ook daardoor is de maker in beeld, terwijl bij een film bijvoorbeeld het merendeel van het publiek een regisseur niet zou herkennen op straat.

Bij deze invalshoek krijgt het ‘verhaal van de maker’ veel aandacht.
Dat is jammer, want leidt de aandacht af van het ‘verhaal van het kunstwerk’.

Uitspraken van de biograaf:
“Deze schrijver heeft een voorkeur voor zwart-wit, zoals te zien was in …”
“Tijdens zijn persoonlijke reis het afgelopen jaar, maakte hij dit verhaal, waarschijnlijk ingegeven door …”

Deze driedeling is natuurlijk niet absoluut.
En waarschijnlijk praten en schrijven mensen over strips volgens een combinatie van bovenstaande drie manieren.

ONTOEREIKEND

Mijn stelling is dat bovenstaande manieren van strips beschouwen onvoldoende recht doen aan de uniciteit van het medium. Ze komen voort uit een gebrek aan passend vocabulaire voor het spreken en schrijven over strips.
Terwijl er wel degelijk auteurs zijn die handvatten bieden voor het bespreken van het stripverhaal op haar eigen voorwaarden. Wellicht ontbreekt het aan de bekendheid van deze theorieën?

De komende weken verken ik de theoretische strip-kaders van drie toonaangevende auteurs, Scott McCloud, Robert C. Harvey en Will Eisner.
Daarmee hoop ik te komen tot een nieuw vocabulaire voor het praten en schrijven over strips.

strips beschouwen - theoretisch kader voor strips - stripmaker haes

Volgende week: Scott McCloud en zijn understanding comics

HOE PRAAT JIJ OVER STRIPS?

Natuurlijk ben ik ook benieuwd hoe jij over strips praat.
Doe je dat volgens een van bovenstaande manieren?
Of heel anders?
Of praat je eigenlijk nooit over strips?
Laat het me weten in het reactieveld hieronder!

(8) awesome folk have had something to say...

  • Elias Jonkers - Beantwoorden

    15 maart 2016 at 08:17

    Succes!
    Ik ben al bijna drie jaar bezig aan de uitbreiding van mijn thesis over strips.
    Ik gebruik vaak een combinatie van de drie maar probeer er ook iets nieuws in te steken, wat niet gemakkelijk is.

    • haes - Beantwoorden

      15 maart 2016 at 11:55

      Oei, ik hoop er iets minder lang over te doen Elias! Het kan inderdaad erg overweldigend kan zijn allemaal, vooral omdat het medium door zoveel ‘duizendpoten’ bedreven wordt die allemaal lenen bij verschillende disciplines. Erg belangrijk om ook eigen inbreng mee te nemen inderdaad, ik ben erg benieuwd naar je thesis als ie af is (hoewel de definitie van een thesis is, dat ‘ie nooit af komt, toch? ;-)).
      Stay tuned, ik denk dat je nog wat leuke aanknopingspunten te wachten staat in komende delen 🙂

  • Caroline - Beantwoorden

    15 maart 2016 at 11:12

    Er is ook nog de literatuurcriticus, die de strip vooral benadert vanuit de tekst, het verhaal. Wie volgens mij bijna altijd ontbreekt is de gene die het grafische visuele aspect benadrukt. Of de regiseurs die zich richt op het acteerwerk.

    • haes - Beantwoorden

      15 maart 2016 at 11:57

      Klopt Caroline! Ik moet daarbij altijd denken aan die scene uit Dead Poets Society waar Robin Williams ze die pagina uit dat boek laat scheuren…
      Maar je hebt gelijk, zeker in Frans/Belgisch taalgebied ligt veel van de nadruk op tekst/verhaal-analyse.
      Alvast een voorzetje op Eisner, hij was de eerste die ik zijn ‘hoofdrolspelers’ zag beschrijven als ‘acteurs’. Ik had er nog nooit zo naar gekeken, maar dat geeft weer een heel andere invalshoek…

  • Magda van Tilburg - Beantwoorden

    15 maart 2016 at 17:07

    Zelf ben ik heel blij met de steeds meer groeiende aandacht voor strips door experts uit diverse disciplines.
    Het soort strips dat ik maak, kan dan misschien eindelijk onder een bepaalde noemer gebracht worden.
    Oorspronkelijk zijn het graphic novels met authentieke Latijnse teksten van top-auteurs zoals Ovidius, Vergilius en Plautus. Sinds ik een gratis verhalenwebsite ter leesbevordering heb gemaakt, toon ik de strips daar plus Nederlandse- en Engelse vertaling. Het bereik is daardoor een stuk groter dan aanvankelijk gymnasiasten en latinofielen. Leve de strip, want die maakt leren en lezen FUN!!

    • haes - Beantwoorden

      15 maart 2016 at 21:32

      Bedankt voor je mooie verhaal Magda!

  • Henk van der Winden - Beantwoorden

    15 maart 2016 at 17:34

    Carolien heeft wel een punt.
    Volgens mij maak je een strip omdat je wat te vertellen hebt. Dat gaat met tekst en beeld. Enerzijds elkaar versterkend. Aan de andere kant misschien soms ook een rem op je lezers fantasie. Iets waar jij in de Haesjager naar mijn idee ook rekening mee houdt. Maar toch: je weet hoe je held er uitziet. Voor mij staat of valt het met de kracht van het verhaal.

    • haes - Beantwoorden

      15 maart 2016 at 21:30

      Zeker weten Henk, zonder (goed) verhaal ben je nergens!

Please leave a Comment